Eindhoven: Stad van Design

Innovatie, samenwerking, uitvinding, heruitvinding - alles met het oog op technologie en design. Dat is het DNA van Eindhoven.

door Diane Daniel

Dat is al zo sinds Philips zich aan het eind van de 19e eeuw in Eindhoven vestigde. Het bedrijf ontwierp er baanbrekende uitvindingen, van licht revolutie tot product evolutie. Tegelijkertijd bouwde het gigantische fabrieken, werknemers woningen, culturele instellingen en zelfs een voetbalstadion. Drie bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog verwoestten veel van de oorspronkelijke architectuur van Eindhoven. De stad ging aan de slag, herbouwde, vernieuwde, en bracht de energie terug. Totdat, in de jaren tachtig, Philips met internationale export startte en in 1997 haar hoofdkantoor naar Amsterdam verhuisde. Door alle veranderingen binnen het bedrijf en andere grote organisaties in de jaren negentig raakte ongeveer 40 procent van de Eindhovenaren hun baan kwijt.

Samenwerking

Eindhoven pakte deze crisis met beide handen aan - middels samenwerken, slim denken, vooruit gaan, ja-zeggen, buiten de gebaande paden gaan, vaak op onconventionele manieren. Binnen het vruchtbare ecosysteem vonden spelers als Design Academy Eindhoven, Technische Universiteit Eindhoven, Brainport Eindhoven, de High Tech Campus en de gemeente, samen met een groot aantal gevestigde technische bedrijven, startups, ontwikkelaars, ontwerpers en andere creatievelingen, manieren om te groeien - samen en alleen. In plaats van om te vallen, stond Eindhoven op.

Aantrekken van talent

De stad groeit nog steeds, met name op het gebied van design en technologie, waar binnen elke nieuwe generatie voortbouwt op innovaties van de voorgaande. En dat werpt zijn vruchten af. In 2017 eindigde Eindhoven als negende in de Global City Talent Competitiveness Index, een wereldwijde ranglijst van steden die strijden om het aantrekken en behouden van talent. De jaarlijkse Dutch Design Week (DDW) trekt inmiddels ongeveer 335.000 nationale en internationale bezoekers, die het werk van meer dan 2.600 ontwerpers komen bewonderen. Elk jaar starten er meer internationale studenten aan de Design Academy Eindhoven en de Technische Universiteit Eindhoven en elk jaar blijven er meer afgestudeerden hangen. Ontwikkelingen op het gebied van design zorgen voor nieuwe creatieve initiatieven, zoals op Strijp-S, Sectie C en NRE. Op sommige plekken in de stad krijgt het publiek een kijkje in de keuken: industrieel-hippe architectuur, maker shops, lokaal gebrouwen ambachtelijk bier, kooklessen en tijdens een aantal speciale evenementen.

Design innovators

Overal in de stad werken ambassadeurs samen om de positie van Eindhoven als een internationale hub voor design en creativiteit verder te verbeteren. We laten je graag kennis maken met een viertal innovatievelingen op het gebied van design.

Leonne Cuppen, founder & curator Yksi

Leonne Cuppen vindt haar passie in het samenbrengen van ontwerpers en mensen die geïnteresseerd zijn in design, een drive die startte toen ze afstudeerde aan Design Academy Eindhoven in 1990. Cuppen doet dit via Yksi Connect, het platform dat ze creëerde om ontwerpers en professionals in verschillende disciplines (technologie, kunst, fotografie, virtual reality en commercie, met als overkoepelende thema's sociaal ontwerpen, duurzaamheid en innovatie) aan elkaar te kunnen koppelen. Eindhoven is volgens haar de perfecte plek voor zo’n soort onderneming.

"Meer en meer zie je in Eindhoven dergelijke samenwerkingen", aldus Cuppen, tevens een van de initiatiefnemers van Dutch Design Week. "Ik denk dat vooral jonge afgestudeerde ontwerpers overal voor openstaan en bereid zijn om samen te werken, en niet alles zelf te doen. Toen ik afstudeerde, was het anders. Nu zoeken ontwerpers naar mensen in andere disciplines, maar met dezelfde holistische kijk."

De meest zichtbare manier waarop Cuppen liefhebbers aan elkaar verbindt, is de 600m2 ruimte van Yksi Expo op Strijp-S. Yksi Expo wordt gebruikt voor exposities en als winkel. Daarnaast biedt het werk- en exporuimte aan zeven professionele ontwerpers en drie nieuwkomers, die allemaal hun steentje bijdragen aan het initiatief.

"Wat deze personen gemeen hebben, is dat ze werken aan sociale en duurzame projecten of iets doen met innovatieve materialen", zegt Cuppen. Ze hoopt dat dit bewustzijn wordt overgedragen op bezoekers. "Ik wil dat mensen zien dat het mogelijk is om de wereld ten goede te veranderen, door na te denken over wat we consumeren."

Cuppen is daarnaast curator van internationale design exposities, wat de zichtbaarheid van jonge en opkomende ontwerpers vergroot. Een andere manier waarop ze mensen verbindt, is tijdens 'First Fridays', een maandelijks openbaar evenement gericht op op design, technologie en kennis.

Als een van de eerste ontwerp stemmen in Eindhoven, geeft Cuppen aan dat ze trots is om betrokken te zijn bij de vele initiatieven die de stad verbeteren. "Het voelde als een soort droom om Eindhoven op het huidige niveau te brengen, en we hadden nooit verwacht dat dit snel zijn vruchten af zou werpen."

Piet Hein Eek, designer

Piet Hein Eek is een gevestigde naam op de lijst van Nederlandse topontwerpers, sinds hij in 1993 met Scrapwood (zijn serie kleurrijke patchwork meubels gemaakt van teruggewonnen hout) kennis maakte met de internationale designscene. Dit jaar ontwierp hij zijn tweede productlijn voor Ikea. De limited edition-collectie, genaamd Industriell, is gericht op het gebruik van gerecycleerde, duurzame en sociaal verantwoorde materialen, met een extra nadruk op het verminderen van verspilling tijdens de productie. De lijn omvat rotan meubelen, keramiek, textiel, glaswerk, fauteuils, rekken en meer.

"Dit is waarschijnlijk het belangrijkste moment in mijn carrière", aldus Eek, die in 1990 afstudeerde aan Design Academy Eindhoven. "Het is de eerste keer dat ik een betaalbare collectie voor zoveel mensen heb gemaakt en dat ik heb samengewerkt met een bedrijf dat zo groot was, dat ik moest omgaan met specifieke wensen en problemen. Ik ben erg blij met het proces en de resultaten. Nu weten steeds meer mensen waar we zitten en komen ze naar Eindhoven om ons te zien.”

Eek beloont met zijn design hotspot op Strijp T de bezoekers voor hun inspanningen. In 2010 verhuisde hij zijn ontwerp- en productiefaciliteiten van Geldrop naar een gebouw in Eindhoven dat ooit de keramiekfabriek van Philips huisvestte. Eek voegde een showroom en winkel toe waar meubels, verlichting en accessoires verkocht worden, die niet alleen door hem maar ook door andere Nederlandse ontwerpers zijn gemaakt. Hij opende daarnaast een kunstzinnig restaurant, ingericht met zijn meubels en verlichting. In 2020 wil hij op de bovenste verdieping van de showroom een boetiekhotel met 13 kamers openen.

"We wilden een omgeving bieden waarin mensen een compleet beeld krijgen van wat we doen", zegt Eek, wiens productbrochure met trots aankondigt: Made in Eindhoven, the Netherlands.

"Eindhoven is belangrijk geweest voor de groei en kansen die we in de loop der jaren hebben gehad. Als je wil ontwerpen en produceren, heb je een omgeving nodig met leveranciers en technologie."

Eek zegt dat hij in het afgelopen decennium een enorme culturele groei heeft waargenomen in Eindhoven. "Ik hou van de energie van Eindhoven", zegt hij. "Het is een dynamische stad."

Jelle Mastenbroek, designer

"De beste manier om een boodschap over te brengen is eigenzinnigheid", aldus Jelle Mastenbroek, een ontwerper, kunstenaar en uitvinder die glimlachen - en mijmeringen - veroorzaakt bij bewonderaars van zijn razend creatieve apparaten. "Als je te serieus bent, blijven mensen weg. Lever iets met gevoel voor humor en ze letten op."

De meest recente werken van Mastenbroek zijn gericht op technologie en privacy. In 'Data Orchestra' bijvoorbeeld, start een desktop geluidsinstallatie door het swipen van een kaart die gegevens leest, een knipoog naar hoe bedrijven persoonlijke gegevens omzetten in een soort valuta. Of, in "J8D-001001-S", onthuld op Salone Del Mobile Milano 2018, verzamelen "verborgen" camera's scans die de leeftijd en het geslacht van een kijker bepalen.

Beide data projecten waren samenwerkingen met andere ontwerpers, van wie sommigen zijn buren in een buitengebied genaamd Sectie C, waar Mastenbroek zijn studio heeft. Het uitgestrekte complex, in het oosten van Eindhoven, is gevestigd op een voormalig fabrieksterrein en omvat meer dan 250 workshops van ontwerpers, makers en andere creatieve ondernemers. Mastenbroek looft het "grote dorpsgevoel" van Eindhoven en de enorme hoeveelheid talent op Sectie C. Zijn werkruimte maakt zelfs deel uit van Collaboration O, een verzameling ontwerpers die ruimte huren, apparatuur delen en ideeën met elkaar uitwisselen.

"We delen grote machines voor zaken als hout en metaal, en we hebben een mooie werkomgeving", zegt Mastenbroek, eraan toevoegend dat omringd worden door tientallen andere ontwerpers op Sectie C hem energie geeft.

Wanneer Mastenbroek geen sociale statements maakt, werkt hij op commissie. Bijvoorbeeld het ontwerpen van de in het oog springende bewegwijzering op het eindpunt van de Eindhoven Marathon. Voor Dutch Design Week 2018 werkt hij samen aan een nieuw project om 'een soort museum zonder gebouw te maken, dat ook interactief is en een soort festivalsfeer heeft'.

Mastenbroek noemt dat soort werk een andere manier van denken. “Ik hou van de diversiteit, en het is leuk dat je een hele andere groep mensen kunt bereiken.”

Annemoon Geurts, founder & creative director Kazerne

Sinds de opening in 2014 is Kazerne een magneet geworden voor iedereen die geïnteresseerd is in internationaal design gecombineerd met goed eten. Eind 2018, zal de combinatie galerij ruimte, restaurant en designwinkel een boetiekhotel openen, met acht kamers die individueel zijn ingericht als aanvulling op de lopende exposities.

De kracht achter de transformatie van de voormalige kazerne tot een stijlvolle locatie is Annemoon Geurts, met haar partner Koen Rijnbeek. Zoals veel van de ontwerpers wiens werk Geurts een podium biedt, studeerde ze af aan de Design Academy Eindhoven. Ze heeft dan ook een speciale affiniteit met haar studenten, die regelmatig expo openingen, lezingen en sociale evenementen bijwonen, net als locals en internationals van alle leeftijden.

"Hoewel we op veel manieren betrokken zijn, is onze eerste missie design te vieren en de impact van design op mensen over te brengen, met name design gekoppeld aan Eindhoven", aldus Geurts. "Tijdens de Dutch Design Week zijn alle deuren open en is het design goed zichtbaar in de stad. Kazerne is hier om het elke dag van het jaar te vieren. We willen design bieden aan het brede publiek."

Geurts wil dat mensen zien dat design niet alleen over objecten gaat, maar ook sociale impact kan hebben en op veel manieren kan worden gebruikt voor creatief denken. Dat doet ze door zowel tentoonstellingen te hosten als programma's aan te bieden die innovatie en design-minded mensen uit verschillende lagen van de bevolking bij elkaar brengen.

“We hosten elke donderdag een Innovation Café om de verschillende disciplines hier in Eindhoven met elkaar te verbinden, door contact te leggen tussen de tech- en ontwerp gemeenschap en kenniswerkers. En wat we daarnaast nog meer kunnen doen om ontwerpers en hun stakeholders te helpen.” In september lanceerde Geurts een leerprogramma met debatten, inspiratiesessies en masterclasses.

"We hebben zoveel talent van de Design Academy en Technische Universiteit - en natuurlijk is de broedplaats in Eindhoven begonnen bij Philips en gaat het verder met andere bedrijven die hier nu zijn gevestigd" zegt Geurts. "Design zit in ons DNA en de impact van wat hier in Eindhoven gebeurt, is wereldwijd."

Wil je meer lezen over design?

Design in Eindhoven