Philip Ross over zijn project Gibson | GLOW special

In het atelier van Philip Ross hangt er nu eentje. Een moving head, zo’n super sterke spotlight die je vaak op festivals ziet. Op de lamp heeft Ross software en sensoren geplaatst, zodat die reageert op zijn omgeving, bijvoorbeeld op iemand die voorbij loopt.

‘Leuk’, denk je nu misschien vanachter je scherm. De sensatie van dit project laat zich namelijk niet zo goed vangen in een verhaal. Wat een lamp met tastzin teweeg brengt, moet je ervaren. ‘Wowww/huh?bizar!/aaaah’ denk je namelijk op het moment dat je er recht onder staat. De lichtstraal lijkt contact te zoeken als je in de buurt komt, gaat eerst een beetje aan je snuffelen. Met je hand kun je het licht wegtikken, alsof je ermee speelt. Soms keert de lichtbundel weer terug en blijft dan bij je plakken. ‘Hallo’, denk je na een tijdje, ‘ga ‘ns wat anders doen!’

Dat licht emoties opwekt, en in dit geval zelfs tot interactie leidt, is wat Philip Ross mateloos boeit. Licht doet iets met mensen, maar bij Gibson doen de mensen ook iets met het licht. Het lichtkunstwerk, in de categorie Nieuw Licht, is geïnspireerd op het werk van J.J. Gibson, de omgevingspsycholoog die stelde dat de waarneming van de mens meer is dan alleen een registratie van zaken die er zijn. Hij introduceerde het concept affordances, waarbij het gaat om de ‘uitnodigingen’ tot actie die de wereld je geeft. Zie je een trap, dan ervaar je waarschijnlijk ook een ‘uitnodiging’ om erop te lopen, tenzij je slecht ter been bent, dan heeft het eerder de betekenis van obstakel. Ross vertelt dat Gibson een radicaal andere kijk had op hoe de mens zijn omgeving waarneemt. Waar hersenen vaak met een computer werden vergeleken, beschouwde hij waarneming als een actieve handeling. Iets wat je doet met al je zintuigen en je hele lichaam. ‘En dat per persoon andere emoties oproept’, voegt Ross nog toe.

"Wat een lamp met tastzin teweeg brengt, moet je ervaren"

Philip Ross

Het fysieke element van waarnemen, het voelen, vastpakken of bewegen in een ruimte, verdwijnt nog wel eens naar de achtergrond met de komst van technologische producten. Steeds meer handelingen komen bijvoorbeeld samen in je smartphone, van een telefoonnummer draaien tot je lichten aanzetten. ‘Daarmee wordt er steeds minder een beroep gedaan op onze vaardigheden. Vergeleken bij wat we allemaal kunnen, is het eigenlijk heel arm.’

Je kent Philip Ross misschien van zijn Fonckel, de lamp die je kan aaien als je hem aan, uit, feller of juist minder wil zetten. Zijn opleiding tot industrieel ontwerper deed hij aan de TU Delft, later promoveerde hij in Eindhoven. Vanuit zijn atelier bij TAC werkt hij als lichtkunstenaar en ontwerper. Dit jaar werd hij door GLOW benaderd om een project te maken. Naast internationale artiesten wil de organisatie de ‘Eindhoven signatuur’ laten zien. Projecten waarbij het creatieve en het technologische op spannende wijze samenkomen.

Gibson is in de eerste plaats lichtkunst, maar zoals bij veel van Ross’ werk zit er ook een onderzoekskant aan. Zijn installatie vorig jaar bij het Student Hotel ging over hoe mensen reageren op licht. Lopen ze juist meer naar links of meer naar rechts als de lampen aan de ene kant feller staan? Observaties van een week GLOW leverden mooie wetenschappelijke resultaten op die van betekenis kunnen zijn bij crowd management. Dit jaar is hij benieuwd naar de emoties die Gibson losmaakt. Samen met het Intelligent Lighting Institute gaat hij kijken hoe ver licht kan gaan. Wat gebeurt er als je lichtbundels tastzin geeft en ze objecten waar hun licht op valt, kunnen voelen? Door te bewegen tasten de lichtstralen hun omgeving af en reageren ze op wat ze tegenkomen. Wat doet dat met het publiek? De interacties worden versterkt door geluid van geluidsontwerper Joep le Blanc.

Na dit interview gaat Ross beginnen met de opbouw bij het Stadhuis, een installatie van zeven bij zeventig meter met in het totaal twintig moving heads. Samen vormen ze een lange lichttunnel. Al gaat het meeste werk de komende dagen waarschijnlijk achter zijn laptop gebeuren, aan de slag met algoritmes die de lichtbundels straks laten spelen met de bezoekers van GLOW.